W środę 12 sierpnia 2026 roku z Polski będzie widoczne bardzo głębokie częściowe zaćmienie Słońca. W zachodniej części kraju Księżyc przesłoni nawet około 87% tarczy słonecznej. Kluczowym ograniczeniem nie będzie jednak sama faza zaćmienia, lecz wysokość Słońca nad horyzontem.
Zjawisko rozpocznie się w późnych godzinach popołudniowych, gdy Słońce będzie już schodziło ku zachodowi. W zależności od regionu początek nastąpi około godziny 19:10. Już wtedy wysokość Słońca będzie wynosiła zaledwie około 5-10° i będzie szybko maleć.
Zaćmienie Słońca 12 sierpnia będzie rozgrywać się tuż nad zachodnim horyzontem
W przypadku tego zaćmienia wybór miejsca obserwacji ma większe znaczenie niż przy zjawiskach odbywających się wysoko na niebie. Słońce przez cały najważniejszy etap będzie znajdowało się bardzo nisko nad zachodnim horyzontem, a końcowa część zjawiska zostanie przerwana przez jego zachód.
Przeszkoda terenowa znajdująca się kilka stopni nad rzeczywistym horyzontem może skrócić obserwację o kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt minut. Drzewa, budynki, linia lasu albo pobliskie wzniesienie mogą zasłonić Słońce jeszcze przed osiągnięciem największej fazy dostępnej z danej lokalizacji.
Najlepsze będą miejsca z całkowicie odsłoniętym sektorem zachodnim. W praktyce należy szukać otwartych pól, wysokich wzniesień z widokiem na zachód albo terenów, przed którymi przez wiele kilometrów nie występują wyraźne przeszkody. Sama wysokość punktu obserwacyjnego nie wystarczy, jeżeli zachodni horyzont pozostaje zasłonięty.
Przed 12 sierpnia warto sprawdzić wybraną lokalizację o podobnej godzinie. Jeżeli zachodzące Słońce jest widoczne aż do zetknięcia z linią horyzontu, miejsce będzie znacznie lepiej nadawało się do obserwacji zaćmienia niż stanowisko otoczone zabudową lub drzewami.
Najgłębsza faza przypadnie na moment tuż przed zachodem Słońca
Warunki będą wyraźnie różnić się między poszczególnymi częściami Polski. Największą fazę zaćmienia otrzyma północny zachód oraz zachodnia część kraju. W województwach zachodniopomorskim, lubuskim i dolnośląskim wartość może wynieść około 83–87%.
Oznacza to, że w najlepszych lokalizacjach widoczne pozostanie tylko około 13% tarczy Słońca. Zachodząca gwiazda będzie miała postać bardzo wąskiej, nieprzesłoniętej części tarczy, znajdującej się jednocześnie niewielką odległość kątową nad horyzontem.
W centrum kraju, w tym na Kujawach i Ziemi Łódzkiej, a także w rejonie Trójmiasta, faza będzie wynosiła około 82–83%. Wyraźnie słabsze warunki wystąpią na południowym wschodzie. Na Lubelszczyźnie i Podkarpaciu wartość spadnie poniżej 60%, a w Bieszczadach będzie wynosiła około 54%.
Różnice dotyczą również czasu osiągnięcia największej dostępnej fazy. W Bieszczadach maksimum przypadnie około godziny 19:45. W rejonie Jeleniej Góry będzie to około 20:10. W każdym przypadku dalszy przebieg zaćmienia ograniczy zachód Słońca.
Odsłonięty horyzont zdecyduje, ile zaćmienia rzeczywiście będzie można zobaczyć
Przy elewacji rzędu kilku stopni nawet niewielka przeszkoda terenowa ma duże znaczenie. Obserwator stojący w centrum miasta może stracić widok Słońca znacznie wcześniej niż osoba oddalona o kilka kilometrów, ale znajdująca się na otwartym terenie.
Dotyczy to szczególnie zachodniej Polski, gdzie teoretyczna faza będzie największa. Aby wykorzystać korzystne położenie geograficzne, trzeba jednocześnie zapewnić widoczność bardzo nisko nad zachodnim horyzontem. Stanowisko z zasłoniętym widnokręgiem może uniemożliwić obserwację najbardziej zaawansowanej części zjawiska.
Wysokie wzniesienie może poprawić warunki, o ile jego zachodnie zbocze nie jest zasłonięte przez kolejny grzbiet. Dobrym kryterium wyboru pozostaje możliwość śledzenia zwykłego zachodu Słońca aż do ostatnich minut przed jego zniknięciem.
Do obserwacji konieczny jest filtr słoneczny
Niskie położenie Słońca nie oznacza, że można obserwować je bez ochrony wzroku. Do patrzenia bez przyrządów optycznych należy używać okularów zaćmieniowych z filtrem przeznaczonym do bezpośrednich obserwacji Słońca, na przykład wykonanym z folii słonecznej o gęstości ND 5.
W przypadku lornetki lub teleskopu filtr musi znajdować się przed obiektywem, czyli przed miejscem, w którym światło zostaje skupione przez układ optyczny. Filtrów montowanych wyłącznie przy okularze nie należy stosować, ponieważ skoncentrowane promieniowanie może je uszkodzić i stworzyć ryzyko trwałego uszkodzenia wzroku.
Alternatywą pozostaje projekcja obrazu Słońca na biały ekran. W takim układzie obserwator nie patrzy przez instrument bezpośrednio na tarczę słoneczną, lecz śledzi jej rzut.
Zaćmienie z 12 sierpnia 2026 roku będzie najgłębszym częściowym zaćmieniem Słońca widocznym z Polski od 1999 roku. W naszym kraju będzie ono częściową fazą całkowitego zaćmienia, którego pas całkowitości przebiegnie między innymi przez Hiszpanię. Z Polski kluczowa część zjawiska przypadnie na ostatnie minuty dziennej widoczności Słońca, dlatego odsłonięty zachodni horyzont będzie podstawowym warunkiem pełnej obserwacji.
